Inleiding
Op 1 januari 2025 is in werking getreden de Wet Vereenvoudiging en Modernisering Bewijsrecht. In het kader van de verzameling van bewijs in B2B-conflicten bevat deze Wet interessante instrumenten, waaronder het zogenaamde proces-verbaal van constateringen, opgemaakt door een deurwaarder.
Daarop ga ik hierna in naar aanleiding van een beschikking van de Voorzieningenrechter van de Rechtbank Oost-Brabant (ECLI:NL:RBOBR:2026:1946).
Waar gaat de zaak over?
Pro Profectum heeft verzocht, dat wordt toegestaan dat een proces-verbaal wordt opgemaakt van de persoonlijk door de deurwaarder waargenomen feiten met betrekking tot het feitelijk gebruik door verweerder van de in het verzoek nader omschreven buitenterreinen en de schuur.
Volgens de voorzieningenrechter bestaat voldoende grond om aan Pro Profectum verlof te verlenen voor het opmaken van een proces-verbaal. Het verzoek voldoet naar het oordeel van de voorzieningenrechter aan de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit. Het verzoek om te bepalen dat binnen een periode van 60 dagen na de datum van het verlenen van verlof driemaal een proces-verbaal mag worden opgemaakt, wordt ook toegewezen. Het verzoek om meermaals een proces-verbaal op te laten maken, houdt verband met het vastleggen van verschillende (meet)momenten aan de hand waarvan eventuele boetes en schadevergoeding kunnen worden berekend.
Het verzoek om het verlof ten uitvoer te leggen met behulp van de sterke arm van politie en justitie wordt afgewezen, omdat dit niet nodig is. De deurwaarder heeft de bevoegdheid om de sterke arm van politie en justitie in te roepen, indien de deuren gesloten zijn, of de opening geweigerd wordt.
De voorzieningenrechter beveelt de bewaring van het proces-verbaal, dat door de deurwaarder van de beschrijving is opgemaakt, zoals door Pro Profectum is verzocht. Wel mag aan Pro Profectum door de deurwaarder een beknopt proces-verbaal met daarin een algemene beschrijving van de door de deurwaarder in het kader van de beschrijving verrichtte handelingen worden verstrekt.
De voorzieningenrechter overweegt ten slotte dat namens Pro Profectum niemand aanwezig mag zijn bij de beschrijving, behalve voor zover de deurwaarder dat ter aanwijzing van de te beschrijven zaken noodzakelijk acht.
Proces-verbaal van constateringen
Per 1 januari 2025 bestaat de mogelijkheid, dat een deurwaarder een gedetailleerde beschrijving maakt van de feiten in de vorm van een door hem/haar op te stellen proces-verbaal van constateringen.
Het proces-verbaal van constateringen kan een waardevolle bijdrage leveren aan de waarheidsvinding in een vroeg stadium van een geschil.
Voor de gevallen waarin de deurwaarder zich toegang tot niet openbare plaatsen moet verschaffen, eventueel met behulp van een sterke arm, of waarin het wenselijk is dat de deurwaarder zijn waarnemingen op een onaangekondigd tijdstip verricht, is voorafgaand rechterlijk verlof nodig.
De voorzieningenrechter beslist na een summier onderzoek. In het bijzonder zal de voorzieningenrechter toetsen in hoeverre het doen van waarnemingen door de deurwaarder en de verslaglegging daarvan, gelet op het daarbij door de verzoeker gestelde belang, een inbreuk op de belangen van de wederpartij of andere belanghebbenden rechtvaardigen.
Als de voorzieningenrechter het verlof verleent, bepaalt hij de termijn waarbinnen de deurwaarder zijn waarneming moet doen. De rechter kan ook nadere aanwijzingen aan de deurwaarder geven als hij dat in het gegeven geval nodig acht. De instructies van de rechter kunnen betrekking hebben op het tijdstip van de te verrichten waarneming, de aanwezigheid van partijen en hun rechtsbijstandverleners of een deskundige.
Interessant is dat de deurwaarder voor het verrichten van zijn waarnemingen gebruik kan maken van technische hulpmiddelen. Dat kunnen beeld- en geluidsopnames zijn die aan het proces-verbaal worden gevoegd, maar ook het gebruik van een camera voor het doen van waarnemingen op afstand of voor een langere tijdspanne als het rechterlijk verlof daarin voorziet, bijvoorbeeld om de feitelijke situatie op een bouwplaats te volgen.
Na zijn waarneming maakt de deurwaarder zo spoedig mogelijk een proces-verbaal van constateringen op. Het proces-verbaal wordt binnen drie dagen nadat de waarneming heeft plaatsgevonden, betekend aan het adres waar de deurwaarder zijn verrichtingen heeft gedaan. Het proces-verbaal dat bestemd is voor de opdrachtgever bevat alleen een summiere verslaglegging van de verrichtingen van de deurwaarder. Van de nauwkeurige beschrijving van de door de deurwaarder waargenomen feiten mag hij pas kennis nemen nadat de rechter in de procedure daarover afzonderlijk heeft beslist.
Voor welke gevallen kan een proces-verbaal van constatering interessant zijn?
Afgezien van de situatie die aan de orde was in de uitspraak van de voorzieningenrechter van de Rechtbank Oost-Brabant, kunnen als voorbeelden genoemd de vaststelling van de feitelijke staat waarin een woning zich bevindt, de vaststelling van een productieproces in een fabriekshal, de vaststelling dat niet aan een vonnis is voldaan en dus dwangsommen zijn verbeurd of de vaststelling dat bepaalde software zich op een computer bevindt.
Conclusie
Het proces-verbaal van constateringen kan worden ingezet om informatie te krijgen om bepaalde vermoedens en stellingen nader te onderbouwen.
Heeft u behoefte aan meer informatie neem dan contact op met Marc Janssen of met andere leden van de sectie EU-Mededinging of Procedures & Geschillenbeslechting.
