» Insolventierecht & Herstructurering
Accountant steeds vaker doelwit van schadeclaims
(21 april 2008)
De accountant die de jaarrekening van een onderneming van een goedkeurende verklaring voorziet wordt steeds vaker jegens derden verantwoordelijk gehouden wanneer nadien blijkt dat de financiële positie van een onderneming minder rooskleurig is dan in haar jaarrekening wordt voorgesteld.
Onlangs nog werd Ahold-accountant Deloitte door de tuchtrechter berispt na een
klacht van de Stichting Onderzoek Bedrijfs Informatie (SOBI). De tuchtrechter
oordeelde dat de accountant bij een onderdeel van zijn controleopdracht ernstig
te kort was geschoten en de jaarrekeningen van Ahold over 2000 en 2001 ten
onrechte van een goedkeurende verklaring had voorzien. Een dergelijk oordeel van
de tuchtrechter, hoewel verstrekkend, betekent niet zonder meer dat de
accountant in dat geval ook civielrechtelijk aansprakelijk kan worden gehouden.
Dat oordeel is voorbehouden aan de burgerlijke rechter.
Het vaststellen van aansprakelijkheid van de accountant die de jaarrekening ten onrechte van een goedkeurende verklaring voorziet is in de praktijk bepaald geen sinecure. De vraag is of en in hoeverre de accountant, behalve tegenover zijn opdrachtgever, ook aansprakelijk is voor de schade die derden hebben geleden doordat zij op de door de accountant goedgekeurde jaarrekening zijn afgegaan. Deze vraag is meer dan ooit van belang, nu het steeds vaker voorkomt dat tegen een accountant door derden collectieve schadeclaims worden ingediend.
De Hoge Raad heeft vrij recent beslist dat de belangen die gemoeid zijn met een goede uitoefening van de taak van de externe controlerende accountant – en met welke belangen hij dus rekening moet houden – niet zijn beperkt tot de rechtspersoon om wiens jaarrekening het gaat. Derden moeten er bij het nemen of handhaven van hun financiële beslissingen op kunnen vertrouwen dat het door de jaarrekening gepresenteerde beeld juist is. Aldus dient volgens de Hoge Raad de controle van de jaarrekening mede een wezenlijk publiek belang. Deze uitspraak maakt meer dan voorheen duidelijk dat de accountant een verantwoordelijkheid heeft die verder reikt dan alleen naar zijn opdrachtgever. Voor de accountant betekent dit dat hij ook jegens derden zoals leveranciers en (potentiële) beleggers aanzienlijke risico’s loopt wanneer hij ten onrechte een goedkeurende verklaring afgeeft.
De burgerlijke rechter kan bij zijn beoordeling of de accountant jegens derden aansprakelijk is betekenis toekennen aan het oordeel van de tuchtrechter. Maar een negatief oordeel van de tuchtrechter dwingt de burgerlijke rechter niet tot het oordeel dat er sprake is van wanprestatie of onrechtmatige daad, zo heeft de Hoge Raad bepaald. Dit komt omdat het tuchtrecht een ander doel dient, dan het civiele recht, waarvoor andere normen en andere maatstaven gelden.
In de lagere rechtspraak werd al vaker aangenomen dat de accountant ook tegenover derden een zorgplicht heeft. Zo oordeelde de rechtbank Rotterdam dat de voor de accountant geldende wettelijke en tuchtrechtelijke bepalingen mede strekken ter bescherming van de belangen van degenen van wie de accountant weet dat zij kunnen afgaan op de desbetreffende stukken. Ook naar het oordeel van de rechtbank Amsterdam dient een accountant die een verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening afgeeft er tegenover derden voor in te staan dat, voor zover hij bij een vakkundige controle heeft kunnen nagaan, de jaarrekening voldoet aan de daaraan volgens de wet en de binnen de beroepsgroep algemeen aanvaardbare normen te stellen eisen.
Voor een succesvolle schadeclaim is nodig dat schade kan worden bewezen en moet het oorzakelijk verband tussen de schade en het onzorgvuldig handelen van de accountant worden aangetoond. Daarnaast zal er soms sprake zijn van eigen schuld van de gedupeerde met als gevolg dat een eventuele schadevergoeding wordt gematigd.
Advocaten:
» mr. M.J. (Maarten) Blommaert