Uitleg (beding in) algemene voorwaarden (Elmarc tegen Megapool)
(1 juli 2008)
In de praktijk blijkt niet altijd duidelijk voor welke vorderingen het eigendomsvoorbehoud precies is overeengekomen. Illustratief in dit verband is een uitspraak van het Gerechtshof Arnhem van 4 maart jongstleden in de zaak tussen Elmarc tegen Megapool (Gerechtshof Arnhem 4 maart 2008, JOR 2008/176).
Inleiding
Wanneer
een leverancier zaken aan zijn afnemer levert, zonder daarbij vooraf betaling te
verlangen, wil hij gewoonlijk zekerheid voor de betaling van de koopsom. Tot
zekerheid voor de betaling van de koopsom kan de leverancier een
eigendomsvoorbehoud overeenkomen. Het eigendomsvoorbehoud fungeert dan als een
zekerheid voor de leverancier, voor het door hem verleende leverancierskrediet
(de afnemer betaalt immers krachtens partijbedoelingen op een later tijdstip).
Gewoonlijk zal een eigendomsvoorbehoud deel uit maken van de algemene verkoopvoorwaarden van de leverancier. Indien deze voorwaarden niet zeer nauwkeurig zijn opgesteld kan dit in de praktijk leiden tot een langdurige en kostbare procedure over de vraag wat precies wordt bedoeld met het betreffende beding in de algemene verkoopvoorwaarden.
Werking
eigendomsvoorbehoud
Kort
samengevat werkt het eigendomsvoorbehoud als volgt. De leverancier blijft
eigenaar van de geleverde zaken tot het moment waarop zijn afnemer een zekere
prestatie voldoet; gewoonlijk betreft dit de betaling van de koopsom van de
betreffende zaken. Wanneer de afnemer tekortschiet in de nakoming van zijn
prestatie(s) kan de leverancier de onder eigendomsvoorbehoud overgedragen zaken
als zijn eigendom opeisen (eventueel met tussenkomst van de rechter).
Mogelijkheden
eigendomsvoorbehoud
Het
burgerlijk wetboek kent een ruimer toepassingsbereik toe aan het
eigendomsvoorbehoud dan enkel ter verzekering van de betaling van de koopsom van
de betreffende zaak, mits dit correct is opgenomen in de algemene
verkoopvoorwaarden.
Zo kan het eigendomsvoorbehoud worden overeengekomen voor (a) de vordering betreffende de tegenprestatie voor door de vervreemder aan de verkrijger krachtens overeenkomst geleverde of te leveren zaken – gewoonlijk de koopsom –, (b) de vordering wegens de krachtens een onder a bedoelde overeenkomst tevens ten behoeve van de verkrijger verrichte of nog te verrichten werkzaamheden en (c) voor vorderingen ter zake van tekort schieten in de nakoming van overeenkomsten als onder a en b bedoeld (aldus het bepaalde in artikel 3:92 van het Burgerlijk Wetboek).
Werking
in de praktijk
Elmarc,
importeur van consumentenelektronica, heeft afstandsbedieningen en portable
cd-spelers onder eigendomsvoorbehoud geleverd aan Megapool. Megapool wordt in
staat van faillissement verklaard. Kan Elmarc de zaken als haar eigendom
opeisen?
Artikel 7a van de door Elmarc gehanteerde verkoop- en leveringsvoorwaarden bepaalt:
‘Levering vindt plaats onder eigendomsvoorbehoud. Dit eigendomsvoorbehoud geldt ter zake van vorderingen tot betaling wegens het tekortschieten van de wederpartij in nakoming van deze overeenkomsten alsmede ter zake van door ons c.q. ten behoeve van de wederpartij verleende diensten en verrichte werkzaamheden’.
Megapool stelt zich in de procedure op het standpunt dat aangezien een komma ontbrak tussen ‘vorderingen tot betaling’ en ‘wegens het tekortschieten van de wederpartij in nakoming van deze overkomsten’ het eigendomsvoorbehoud enkel ziet op vorderingen tot betaling wegens tekortschieten. De nakoming van de betaling van de koopsom zou daarom niet zijn verzekerd met een eigendomsvoorbehoud.
Het Gerechtshof verwerpt deze stelling van Megapool:
“Weliswaar ontbreekt een komma tussen ‘‘vorderingen tot betaling’’ en ‘‘wegens het tekortschieten van de wederpartij in nakoming van deze overeenkomsten’’, maar een grote detailhandelaar als Megapool moest, mede in het licht van de opsomming van art. 3:92 lid 2 BW, begrijpen dat het bij het eigendomsvoorbehoud niet enkel ging om vorderingen tot betaling wegens tekortschieten maar ook, daaraan nevengeschikt, om vorderingen tot nakoming.”
Het Gerechtshof achtte mede van belang de (tekstuele) aansluiting van artikel 7a van de door Elmarc gehanteerde verkoop- en leveringsvoorwaarden op het bepaalde in artikel 3:92 van het Burgerlijk Wetboek.
In het betreffende geval legde het Gerechtshof de contractuele bepalingen inzake het eigendomsvoorbehoud derhalve uit in het voordeel van de leverancier (Elmarc). Wanneer er sprake zou zijn geweest van een andere (wellicht kleinere) afnemer of wanneer bijvoorbeeld de ‘fout’ in de tekst zich op een andere wijze had voorgedaan, had het Gerechtshof het eigendomsvoorbehoud mogelijk in het voordeel van de afnemer (in casu Megapool) uitgelegd.
Conclusies
Gezien
het voorgaande is het zaak de algemene verkoopvoorwaarden, meer in het bijzonder
het daarin opgenomen eigendomsvoorbehoud, zeer nauwkeurig te redigeren. Bij
‘foutjes’ in de tekst, zoals bijvoorbeeld een ‘vergeten’ komma, is het mogelijk
dat niet wordt voldaan aan het doel van deze bepaling, namelijk (in beginsel)
het veilig stellen van betaling van de koopprijs. Daarnaast wordt door helder
geformuleerde algemene verkoopvoorwaarden voorkomen dat men in een langdurige en
kostbare procedure de rechter moet verzoeken uitspraak te doen over de bedoeling
van geformuleerde (algemene verkoop-) voorwaarden.