Een effectenportefeuille in de nalatenschap
(7 januari 2009)
In de huidige economische omstandigheden worden erfgenamen soms onverwachts geconfronteerd met onvoorziene financiële consequenties als blijkt dat tot de nalatenschap een effectenportefeuille behoort. Allereerst wordt er namelijk successierecht geheven over de waarde van de portefeuille op het moment van overlijden van de erflater. In het geval dat na overlijden van de erflater de effectenportefeuille in waarde fors afneemt en deze nog niet is verkocht, kan dit voor de erfgenamen financieel zeer nadelig uitpakken. Daarnaast rust op de executeur-testamentair de taak om de effectenportefeuille zorgvuldig te beheren. Vraag is echter wanneer deze executeur-testamentair het in de ogen van de andere erfgenamen goed doet. Daarover kan onenigheid ontstaan. Dit artikel gaat over de wijze waarop deze problemen tot een minimum worden beperkt.
De executeur-testamentair
De
erflater kan in zijn testament een executeur-testamentair hebben benoemd. Een
executeur-testamentair wordt in beginsel van rechtswege belast met het beheren
van de nalatenschap tot dat hij al zijn werkzaamheden terzake heeft voltooid.
Het beheer van de nalatenschap betekent dat de executeur-testamentair alle
handelingen dient te verrichten die voor de normale exploitatie van een goed
dienstig kunnen zijn. De erflater kan in zijn testament bepalen welke
bevoegdheden een executeur-testamentair toekomen.
De executeur-testamentair is bevoegd de door hem beheerde effectenportefeuille te gelde te maken indien dit noodzakelijk is voor het voldoen van schulden. Hij dient hierover met de erfgenamen te overleggen en toestemming te verkrijgen indien de erflater dat laatste heeft bepaald. De erflater kan echter in zijn testament ook bepalen dat dit overleg niet noodzakelijk is en dat de executeur-testamentair de vrije hand heeft de goederen van de nalatenschap te gelde te maken. De executeur-testamentair moet hierover wel inlichtingen aan alle erfgenamen verschaffen.
De bevoegdheden van de executeur-testamentair kunnen door de erflater worden uitgebreid door het opleggen van testamentaire lasten. In deze last kan de erflater bepalen wat er exact met de effectenportefeuille na zijn/haar overlijden dient te gebeuren. Daarbij kan bijvoorbeeld aan een directe liquidatie worden gedacht. De executeur-testamentair is verplicht deze last uit te voeren.
Het
zekere voor het onzekere?
In
het geval een erfgenaam niet zeker is van de waarde en samenstelling van de
nalatenschap dan is het raadzaam de nalatenschap beneficiair te aanvaarden. Dit
betekent dat de erfgenaam de nalatenschap onder het voorrecht van
boedelbeschrijving aanvaardt. De gevolgen van benificiair aanvaarden zijn onder
andere dat de erfgenaam niet met het eigen vermogen aansprakelijk wordt voor de
eventuele schulden van de nalatenschap. Mocht uit de boedelbeschrijving blijken
dat de schulden in de nalatenschap de baten overschrijden, dan kan de erfgenaam
alsnog afstand van de nalatenschap doen. Een beneficiaire aanvaarding dient bij
de griffie van de rechtbank, sectie kanton te worden geregistreerd.
Schadebeperkend
optreden
Om
iedere discussie en onenigheid zo veel mogelijk te voorkomen is het het
eenvoudigste de effectenportefeuille op korte termijn na overlijden van de
erflater te liquideren. Het risico dat de waarde van de effectenportefeuille dan
fors afneemt wordt dan tot een minimum beperkt. Deze oplossing is echter niet
altijd de juiste. Wat als op dat moment de beurs stijgende is? En wat te doen
bij een kwakkelende beurs? In een dergelijk geval luidt het devies: in overleg
met de andere erfgenamen beslissen wat te doen. Indien de erfgenamen niet tot
overeenstemming komen over het verkopen, danwel het aanhouden van de
effectenportefeuille, kunnen alternatieve mogelijkheden worden onderzocht.
Wellicht dat de erfgenamen met een meerderheid van stemmen een beslissing kunnen
nemen. Daarnaast kan een deel van de nalatenschap reeds worden verdeeld, indien
alle erfgenamen de nalatenschap zuiver aanvaarden en de samenstelling van de
boedel bekend is; in dat geval kunnen de aandelen uit de portefeuille feitelijk
worden verdeeld en kan iedere erfgenaam voor het eigen deel van de aandelen
beslissen wat te doen. Tot slot kunnen de erfgenamen er voor kiezen de waarde
van de effectenportefeuille op een meer zekere manier te beleggen. Uiteindelijk
is het natuurlijk nimmer de bedoeling dat de hoogte van de te betalen
successierechten de waarde van de effectenportefeuille overstijgt. De waardering
voor de verdeling geschiedt immers – tenzij partijen anders overeenkomen – op
het tijdstip waarop deze verdeling plaatsvindt, terwijl de successierechten
worden berekend over de waarde ten tijde van overlijden.
Tot
slot
In
deze tijden is het niet altijd even aangenaam om een effectenportefeuille in de
nalatenschap aan te treffen. Het is dan ook van groot belang dat de erflater
zich er bewust van is dat een effectenportefeuille in de nalatenschap de
afwikkeling daarvan niet vereenvoudigd. Remedies zoals in dit artikel genoemd
kunnen er voor zorgdragen dat de schade na overlijden van de erflater zo veel
mogelijk beperkt wordt. Discussie onder de erfgenamen kan in ieder geval door de
erflater zo veel mogelijk worden beperkt door het opleggen van een testamentaire
last aan de executeur-testamentair.
Advocaten:
» mr. M.L.A. (Marc) van Opstal